Muzeum Miejskie w Żywcu – Stary Zamek

Stary Zamek w Żywcu to najstarsza świecka budowla w mieście, która od 2005 roku mieści Muzeum Miejskie. Położony w samym centrum, w okazałym Parku Habsburgów, łączy funkcję zabytku architektury z bogatymi zbiorami dokumentującymi historię i kulturę Żywiecczyzny. To miejsce, gdzie można prześledzić dzieje miasta od średniowiecza po czasy współczesne, zobaczyć unikalne stroje mieszczan żywieckich i dowiedzieć się, jak wyglądały sądy i kary w dawnym Żywcu.

Zamek z pięciowiekową historią

Początki zamku sięgają pierwszej połowy XV wieku. Powstanie budowli przypisuje się książętom oświęcimskim lub Mikołajowi Strzale herbu Kotwicz. Najstarsze założenie składało się z pojedynczej wieży mieszkalnej i drewnianych zabudowań otoczonych ziemnym wałem oraz płytką fosą – typowa fortalicja późnośredniowieczna.

Za czasów Komorowskich zamek przeszedł poważną metamorfozę. Najpierw przekształcono go w obronną fortecę, a później w renesansową siedzibę. Z tego okresu pochodzi pięknie zachowany dziedziniec arkadowy, który do dziś zachwyca proporcjami i detalami architektonicznymi. W 1666 lub 1669 roku na zamku przebywał król Jan Kazimierz po swojej abdykacji – tablica pamiątkowa przed wejściem przypomina o tym wydarzeniu.

Ostatnią wielką przebudowę przeprowadzili Habsburgowie w XIX wieku. Po pożarze w 1870 roku architekt Karol Pietschka nadał zamkowi obecny wygląd w stylu historyzmu. Habsburgowie byli właścicielami obiektu do wybuchu II wojny światowej, a w 2014 roku oficjalnie zrzekli się wszelkich roszczeń do zamku i parku.

Podczas II wojny światowej okupanci wywieźli najcenniejsze eksponaty sztuki sakralnej, w tym gotycką rzeźbę „Święta Anna Samotrzecia” z około 1380 roku. Najważniejsze dokumenty, w tym słynny „Dziejopis Żywiecki”, przetrwały wojnę dzięki Marceli Korzeniowskiemu, który je ukrył.

Co można zobaczyć w muzeum

Ekspozycje stałe znajdują się na drugim piętrze Starego Zamku i w budynku dawnej stajni za zamkiem. Każda wystawa ma inny charakter i opowiada osobną historię regionu.

Historia i Tradycja Miasta Żywca to wystawa dokumentów rękopiśmiennych i pamiątek miejskich. Centralnym punktem ekspozycji jest „Dziejopis Żywiecki” Andrzeja Komonieckiego z 1704 roku – kronika opisująca życie miasta w XVII wieku. Można tu również zobaczyć jedną z największych w Polsce kolekcji pamiątek cechowych: pieczęcie, księgi, skrzynie i obwiesienia. To fascynujący wgląd w organizację życia gospodarczego dawnego Żywca.

Kultura Ludowa Żywiecczyzny prezentuje tradycyjne stroje mieszczan żywieckich. Nie każdy wie, że odświętny strój mieszczki miał kilka odmian w zależności od wieku i stanu cywilnego kobiety. Wystawa pokazuje poszczególne elementy strojów i wyjaśnia ich symbolikę. W rogu sali stoi ciekawe urządzenie – audioprzewodnik z wyborem czterech języków: polskiego, angielskiego, niemieckiego i słowackiego.

Osobna sala przypomina atelier malarskie Jana Kazimierza Olpińskiego. Ten polski artysta w latach 1909-1920 mieszkał i tworzył w Żywcu, choć urodził się i został pochowany we Lwowie. Jego obrazy znajdują się w zbiorach muzeów narodowych w całej Polsce, ale właśnie w Żywcu można zobaczyć je w kontekście miejsca, które inspirowało malarza.

Konfessaty – mroczna strona historii miasta

Wystawa „Konfessaty, czyli Sądy, Wyroki i Tortury w Żywcu” to jeden z najbardziej nietypowych działów muzeum. Oparta na zachowanym materiale kronikarskim i bibliograficznym, pokazuje pomijany zazwyczaj aspekt dawnego życia miejskiego. To nie jest ekspozycja dla wrażliwych, ale pozwala zrozumieć, jak funkcjonował wymiar sprawiedliwości w minionych wiekach.

Przyroda Żywiecczyzny i znaleziska archeologiczne

W budynku dawnej stajni za zamkiem zgromadzono okazy ssaków i ptaków spotykanych na Żywiecczyźnie. Większość eksponatów pochodzi jeszcze z pałacu Habsburgów – rodzina słynęła z zamiłowania do polowań. Uzupełnieniem wystawy jest powóz z końca XIX wieku oraz kości i ciosy mamuta znalezione na terenie Starej Cegielni w Żywcu.

Dział archeologiczny prezentuje zabytki pozyskane podczas badań na górze Grójec i w rejonie Starego Zamku. Odkrycia te rzucają światło na najstarsze dzieje osadnictwa w regionie.

Podczas badań archeologicznych w latach 2008-2009 odkryto fundamenty jednej z wyburzonych wież zamkowych. Wcześniejsze badania prowadzone w latach 60., 70. i 80. XX wieku pozwoliły ustalić, że zamek jest starszy niż pierwotnie sądzono.

Dla kogo jest Muzeum Miejskie w Żywcu

Muzeum sprawdzi się jako punkt programu dla różnych grup. Miłośnicy historii docenią bogate zbiory dokumentów i pamiątek cechowych. Rodziny z dziećmi chętnie zobaczą wystawę przyrodniczą ze zwierzętami i kośćmi mamuta. Osoby zainteresowane sztuką ludową znajdą tu jedną z ciekawszych ekspozycji strojów regionalnych w Małopolsce.

Sam zamek z zewnątrz też robi wrażenie. Jasna elewacja pięknie kontrastuje z zielenią parku, a przed wejściem rosną róże, które intensywnie pachną w sezonie letnim. Warto poświęcić chwilę na spacer po dziedzińcu arkadowym – to jeden z lepiej zachowanych przykładów renesansowej architektury w regionie.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Muzeum oferuje bilety na poszczególne wystawy lub bilety łączne uprawniające do zwiedzenia wszystkich ekspozycji. Warto wybrać opcję kompleksową – każda z wystaw pokazuje inny aspekt Żywiecczyzny i razem tworzą spójną całość. Zwiedzanie wszystkich sal zajmuje około godziny, choć osoby szczególnie zainteresowane historią mogą spędzić tu znacznie więcej czasu.

Muzeum znajduje się przy ulicy Zamkowej 2 w centrum Żywca. Dojazd jest prosty – zamek położony jest w parku tuż obok głównego rynku. Można zaparkować w pobliżu i dojść pieszo kilka minut. Kontakt telefoniczny: 33 861 21 24 lub 609 014 555, e-mail: [email protected].

Poza wystawami stałymi muzeum organizuje wystawy czasowe, koncerty muzyki poważnej i dawnej oraz różne wydarzenia kulturalne. W komnatach zamku i salach kawiarni „Rycerska” odbywają się też konferencje, szkolenia, a nawet przyjęcia weselne. Warto sprawdzić aktualny program na stronie muzeum przed wizytą – być może trafi się na jakieś ciekawe wydarzenie.

Będąc w Żywcu, można połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po Parku Habsburgów, wizytą w Muzeum Browaru Żywiec czy wycieczką nad Jezioro Żywieckie. Stary Zamek stanowi dobry punkt wyjścia do poznania miasta i całego regionu.