Old Castle (Żywiec)

Stary Zamek w Żywcu to najstarsza świecka budowla w mieście, która od XV wieku przetrwała burzliwą historię i dziś pełni funkcję Muzeum Miejskiego. W odróżnieniu od wielu innych polskich zamków nie został zniszczony wojnami ani pożogą – choć wielokrotnie zmieniał właścicieli i przeznaczenie. Położony w centrum Żywca, tuż obok Nowego Zamku (pałacu Habsburgów) i przy wejściu do zabytkowego parku, stanowi punkt obowiązkowy dla każdego, kto chce poznać historię tego beskidzkiego miasta.

Historia zamku – od gotyckiej wieży do renesansowej rezydencji

Początki budowli sięgają pierwszej połowy XV wieku. Powstanie zamku przypisuje się książętom oświęcimskim lub Mikołajowi Strzale herbu Kotwicz. Najstarsze założenie było skromne – pojedyncza murowana wieża mieszkalna otoczona drewnianymi zabudowaniami, ziemnym wałem i płytką fosą.

Prawdziwy przełom nastąpił pod koniec XV wieku, gdy dobra żywieckie przejęli Komorowscy herbu Korczak. To właśnie oni przekształcili skromne fortalicjum w potężną obronną fortecę z czterema wieżami mieszkalnymi, dziedzińcem i murami obronnymi z narożnymi basztami. W drugiej połowie XVI wieku, pod wpływem renesansu, Komorowscy przeprowadzili kolejną przebudowę – powstał wówczas piękny arkadowy dziedziniec, który zachował się do dziś w niemal niezmienionej formie. To właśnie ten dziedziniec z krużgankami stanowi prawdziwą perełkę architektoniczną zamku.

W 1608 roku w Starym Zamku gościł książę cieszyński Adam Wacław. Niestety, przed 1624 rokiem budynek został spustoszony przez najazd rodu Rylskich, którzy wówczas skonfliktowali się z Komorowskimi.

W XVIII wieku zamek przeszedł w ręce Wielopolskich, którzy nadali mu barokowy charakter. Rozbudowali południowe skrzydło, dodali nową elewację, wysokie dachy, portale oraz kaplicę. Z obronnej fortecy zamek przekształcił się w elegancką rezydencję otoczoną pomieszczeniami gospodarczymi i ogrodem.

Ostatni wielki rozdział w historii zamku rozpoczął się w 1838 roku, gdy nabyli go Habsburgowie. Po pożarze w 1870 roku architekt Karol Pietschka przeprowadził gruntowną przebudowę w stylu historyzmu – to właśnie jego projekt elewacji zewnętrznej przetrwał do naszych czasów. Zamek stał się wówczas siedzibą urzędów i mieszkań dla urzędników dóbr żywieckich. Habsburgowie pozostali właścicielami aż do wybuchu II wojny światowej, a w 2014 roku oficjalnie zrzekli się roszczeń reprywatyzacyjnych do obiektu.

Muzeum Miejskie w Żywcu – co zobaczysz w środku

Od 2005 roku Stary Zamek jest siedzibą Muzeum Miejskiego w Żywcu. Ekspozycje rozmieszczone są w kilku budynkach – głównym zamku, dawnej wozowni i stajni. Każda z wystaw ma swój unikalny charakter i opowiada inną część historii regionu.

W samym zamku znajduje się wystawa historyczna poświęcona dziejom Żywca oraz ekspozycja archeologiczna z odkryciami z wykopalisk prowadzonych na terenie zamku i okolic. Część sal na drugim piętrze zachowała polichromię z początku XVIII wieku – to jeden z niewielu oryginalnych elementów wystroju wnętrz, który przetrwał do dziś. Warto też zajrzeć do tzw. sali tortur, gdzie zgromadzono narzędzia służące do zadawania kary oraz szczegółowe opisy ich zastosowania. To nie jest wystawa dla wrażliwych, ale z pewnością jedna z najbardziej pamiętnych.

Z dziedzińca można wejść do kawiarni „Rycerska” – klimatyczne miejsce na kawę z widokiem na arkady. To dobry punkt do odpoczynku w trakcie zwiedzania.

Kultura ludowa Żywiecczyzny – wystawa etnograficzna

W dawnej wozowni mieści się ekspozycja etnograficzna, która stanowi uzupełnienie Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Już przy wejściu można zobaczyć kostiumy noworocznych przebierańców – jukaców z Zabłocia oraz dziadów. Kolędowanie dziadów na Żywiecczyźnie zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego Polski.

Na parterze prezentowane są dawne rzemiosła – obróbka lnu, drewna, tkactwo. Zobaczysz tu wyposażenie kuźni, warsztatu garncarskiego oraz zrekonstruowaną izbę góralską z drugiej połowy XIX wieku. Wszystko to pokazuje, jak funkcjonowały samowystarczalne gospodarstwa chłopskie w regionie.

Żywieckie Gody to coroczne wydarzenie, podczas którego można zobaczyć na żywo tradycję kolędowania dziadów – jeden z najciekawszych przejawów lokalnej kultury ludowej.

Ptaki i ssaki Żywiecczyzny – wystawa przyrodnicza

W budynku dawnej stajni za zamkiem zgromadzono okazy zwierząt spotykanych na Żywiecczyźnie. Większość eksponatów pochodzi jeszcze z kolekcji Habsburgów, którzy byli zapalonymi myśliwymi. Uzupełnieniem wystawy jest powóz z końca XIX wieku oraz kości i ciosy mamuta znalezione na terenie Starej Cegielni w Żywcu – zaskakujące świadectwo prehistorycznej przeszłości regionu.

Dla kogo to miejsce i ile czasu zarezerwować

Stary Zamek to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi docenią salę tortur (choć młodsze pociechy mogą się przestraszyć) oraz wystawę zwierząt. Miłośnicy historii znajdą tu ciekawą opowieść o losach zamku i jego mieszkańców na przestrzeni sześciu wieków. Fani architektury będą zachwyceni renesansowym dziedzińcem z arkadami.

Samo zwiedzanie zamku zajmie około 1,5-2 godzin, jeśli chcesz zobaczyć wszystkie wystawy. Można oczywiście kupić bilet tylko na jedną ekspozycję, ale każda z nich prezentuje inny aspekt historii i kultury regionu, więc warto zobaczyć komplet.

Po zwiedzaniu warto przejść się po Parku Habsburgów, który otacza zamek i pałac. Znajduje się tam m.in. Chińska Altana, Mini Zoo oraz ławeczka księżnej Alicji Habsburżanki ustawiona w 2012 roku.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Ceny biletów:

• Bilet normalny na wszystkie wystawy: 18 zł
• Bilet ulgowy na wszystkie wystawy: 12 zł
• Możliwość zakupu biletów na pojedyncze ekspozycje

Lokalizacja: Stary Zamek znajduje się w centrum Żywca przy ulicy Zamkowej, obok katedry Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Dojazd samochodem jest prosty – w okolicy dostępne są miejsca parkingowe. Z dworca PKP do zamku można dojść pieszo w około 10-15 minut.

Dodatkowa oferta: Muzeum organizuje lekcje muzealne, warsztaty archeologiczne i historyczne oraz spotkania dotyczące tradycji i kultury regionu. Pełna oferta edukacyjna dostępna jest na stronie muzeum-zywiec.pl. W ostatnich latach przy muzeum otwarto również Park Miniatur prezentujący budowle wzniesione przez kolejnych właścicieli Żywca.

Stary Zamek w Żywcu to jeden z nielicznych polskich zamków, który nigdy nie został poważnie zniszczony ani zburzony – przez sześć wieków przetrwał wszystkie zawieruchy dziejowe.

Warto połączyć wizytę w zamku z odkrywaniem innych atrakcji Żywiecczyzny – Dworu Kępińskich w Żywcu Moszczanicy, miejscowości Radziechowy, Węgierska Górka czy Milówka. Region oferuje mnóstwo ciekawych miejsc zarówno dla miłośników historii, jak i przyrody beskidzkiej.